کلينيک دام کوچک

پيشگيری از بيماريهای انگلی - کرمهای نواری

يكي از دوستان خيلي خوب و عزيزم كه به حيوانات و بويژه دامهاي كوچك  علاقمند هستند لطف كرده و مطالب من رو در سايت زيبا و كاملش قرار داده و ايشون  در مقابل اسم من عنواني رو بكار برده است كه  ترجيح مي دهم  بجاي آن  من رو دانشجو خطاب كنه و تا آخرين لحظه زندگي ام خود را همچنان دانشجو مي دانم و نيازمند به مطالعه و اين وبلاگ عملا نوعي خلاصه نويسي است از مطالبي كه بصورت روزمره مطالعه مي كنم و چكيده آنها رو مي نويسم و براي خودم بسيار مفيد بوده است و بعضي اوقات دوباره نوشته هاي قبلي  رو  مرور مي كنم   و هر چقدر بيشتر جلو مي روم بيشتر به اين نياز پي مي برم ....

بحث امروز اختصاص به سومين و يكي از مهمترين دسته كرمها دارد..كرمهاي نواري ..

كرمهاي نواري يكي از مهمترين عوامل بيماريزا در حيوانات هستند و گونه هاي بسيار زيادي را شامل مي شوند كه  هر يك در جاي خود بايد مفصلا بحث شوند و گستردگي آنها خيلي فراتر از حيوانات خانگي مي باشد و ما در اين بخش به دو دسته از آنها اشاره مي كنيم كه در ارتباط با نگهداري حيوانات خانگي نقش مهمي را ايفا مي كنند  گونه اولي بنام ديپيليديوم كانينوم در رتبه اول اهميت قرار دارد و گونه بعدي اكينو كوكوس گرانولوزوس در درجه اهميت كمتري در حيوانات آپارتماني قرار دارد هر چند انگل دومي كه مسبب ايجاد كيست هيداتيد است در انسان بيماري بسيار خطرناكي را ايجاد مي كند كه ممكن است باعث مرگ شود اما در دسته بندي حيوانات آپارتماني احتمال ايجاد بيماري توسط آن خيلي خيلي ناچيز است و در مورد دلايل اين نظر بحث خواهيم كرد و شما نيز سخن مرا تصديق خواهيد كرد..

كرمهاي نواري اندامي بند بندي دارند و هر بند بطور مجزا دستگاه توليد مثلي دارد و اين بندهاي متصل به هم توسط يك گردن به سر انگل متصل هستند و سر نيز داراي اندامهايي قلاب مانند است كه انگل را به ديواره روده مي چسباند واز طريق پوست خود مواد غذايي را جذب مي كنند و اين انگل دستگاه گوارشي ندارد و  معمولا انگلي طويل هستند و گاهي طول آنها به بيش از 70 سانتي متر مي رسد و اين طول زياد بعضي اوقات باعث انسداد روده مي شود و در مراحل اوليه آلودگي علائم مشخصي را نمي بينيم اما در مرحله آلودگي شديد:

  •  انسداد روده

  •  اختلال در عمل هضم

  •  اشتهاي غير عادي

  •  وضعيت موهاي بدن آشفته است و بهم چسبيده هستند و حالتي شبيه به كچلي ايجاد مي شود

  •  ممكن است نقاط قرمزي بر سطح پوست ظاهر شود

  •  درد شكمي و كاهش وزن نيز از علائم  ديگر خواهد بود

بند آخري بتدريج از ساير اندام كرم جدا مي شود و به اندازه و شكل دانه برنج است و بويژه در مورد كرم DIPYLIDIUM CANINUM   كه در مورد آن بحث مي كنيم  بعد كه جدا شد به همراه مدفوع  از بدن خارج مي شود و معمولا به اطراف مقعد مي چسبد و اين دانه هاي ريز مي توانند عامل تشخيصي مهمي تلقي شوند و بعد كه بر روي زمين افتادند خشك مي شوند و لارو هاي مربوطه توسط لارو كك ها بلعيد مي شوند در داخل بدن كك مراحل عفونتزايي خود را طي مي كنند اين ميزبان واسط مي تواند شپش هم باشد . دانستن اينكه كك يك ميزبان واسط براي انگل فوق مي باشد ارزش بسيار زيادي دارد چون حداقل  سگ خانگي يكبار در طول زندگيش  ممكن است به كك آلوده شود و كك اگر در روي بدن حيوان حضور نداشته باشد خودبخود چرخه زندگي  انگل متوقف خواهد شد.

 با بلع كك لارو عفونت زا در دستگاه گوارش حيوان  به انگل تبديل مي شود و سه هفته از زمان بلع تخم توسط كك طول مي كشد تا وقتي كه دوباره بند ها در مدفوع پديدار شوند  

تخم انگل فقط در بدن كك و شپش عفونتزا مي شود و براي پستانداران عفونت زا نمي باشد و و امكان انتقال بيماري از تخم انگل وجود ندارد و ممكن است بطور اتفاقي و با بلع كك توسط انسان و بويژه كودكان اين بيماري در انسان ايجاد شود لذا رعايت بهداشت و شستشوي دستها و بويژه برنامه ريشه كني كك ها و استفاده از قلاده ضد كك در مواقع آلودگي بسيار اهميت دارد .

گاهي اوقات ممكن است بعضي افراد با ديدن قطعات كوچك در مدفوع تصور كنند كه اينها لارو مگس است در حالي كه در مدفوع لارو مگس وجود ندارد. بيشترين ميزان آلودگي در حيوانات خانگي در مورد كرمهاي نواري همين گونه مي باشد و گونه هاي ديگر اين انگل از اهميت كمتري برخوردار هستند اما چون درمان و برنامه پيشگيري در تمام موارد آلودگي يكسان مي باشد بنابراين اين انگل به راحتي  حذ ف مي شود

براي درمان از دارويي بنام پرازي كوانتيل استفاده مي شود كه هم بصورت قرص و هم بصورت اشكال تزريقي وجود دارد و دريك نوبت استفاده مي كنيم و با توجه به شرايط محيطي و ميزان آلودگي و يا عدم آلودگي به ككها به فاصله زماني سه ماه يكبار تكرار مي كنيم و اين دارو در قرصهايي كه در ايران موجود است و تركيبي از چند داروي ضد انگلي است وجود دارد . و حتما متوجه شديد كه چرا لزومي به تكرار در چند هفته بعد وجود ندارد؟؟؟ چون در نبود ككها چرخه  تكامل انگل  وجود ندارد و با از بين رفتن فرم بالغ انگل حذف مي شود

گونه ديگري از كرمهاي نواري وجود دارند كه مسبب كيست هيداتيد مي باشند و  اين انگل   ECHINOCOCCOSIS GRANULOSUS     نام دارد .و افرادي كه شناختي از چرخه بيماريزايي اين انگل ندارند با شنيدن نام سگ  بعنوان متهم اصلي ايجاد كيست هيداتيد بالافاصله انگشت اتهام را به سگهاي خانگي و آپارتماني نشانه مي گيرند در حالي كه بايد بدانيم كه چرخه اين بيماري در سگهايي است كه بطور مستقيم از لاشه  حيوانات آلوده به كيست هيداتيد تغذيه مي كنند و اين حيوانات  واسط مي توانند گوسفند و گوساله و  ...مي باشند و يك سگ كوچك ترير از كجا مي تونه به لاشه گوسفند آلوده به كيست هيداتيد دسترسي داشته باشه؟ و يا آيا صاحبش اجازه مي ده به يك مردار نزديك بشه؟ و  صاحبان سگهاي خانگي وسواس ويژه اي دارند كه حتما غذاي پخته به حيوان بدهند و از هرطريق كه فكرش رو كنيم احتمال  ایجادبيماري در سگهاي خانگي به صفر مي رسد و در عين حال تمام حيوانات خانگي بدون استثنا داروي پرازي كوانتيل مصرف مي كنند.

كرم اكينوكوكوس گرانولوزوس يك كرم بسيار ريز است و چهار بند دارد و بند آخري كه بسيار ريز است از بدن كرم كنده مي شود و در محيط مي افتد وقتي كه سگهاي ولگرد و يا سگهاي گله اين انگل را در چراگاه و يا زمينهاي كشاورزي پخش كنند آنوقت است كه اهميت بهداشتي اين انگل رخ مي نماياند  اگر در زمين كشاورزي اين انگل پخش شود و بويژه در مناطق سبزي كاري تخم ها به سبزيجات مي چسبند و به منزل ما آورده مي شوند و چنانچه شستشو كامل نباشد  تخم كرم وارد بدن ما مي شود.و يا در چراگاه اگر باشد وارد بدن ميزبان واسط كه معمولا گياهخوار ها هستند مي شود تخم تبديل به جنين شده و جنين هاي قلابدار  از طريق شبكه مويرگي مزانتريك شكم وارد جريان خون مي شوند و اولين جايي كه وارد مي شوند كبد است و در انجا مستقر مي شوند و در آنجا كيست تشكيل مي شود و با رشد كيست هزاران هزار لارو عفونت زا ظاهر مي شوند .و هر چقدر كه كيست بزرگتر شود با فشار وارد كردن به مويرگها و يا اندامهاي مجاور علائم خود را كه بطور واضح درد ممتد است را بروز مي دهد و كيستهاي بزرگ اگر پاره شوند ايجاد شوك آنافيلاكتيك مي نمايند و سبب مرگ ميزبان مي شوند

بطور معمول 65% كيستها را در كبد مي بيينم چون اولين محل جذب آنها است و  و اگر از كبد عبور كنند 20% را در شش ها مي بينيم و 8% در حفره شكمي و 3% در كليه ها و 1% در مغز جاي مي گيرند

معمولا در حفره شكمي بسيار بزرگ مي شوند و ممكن است به قطر 50 سانتي متر و حاوي  حدودا 16 ليتر مايع شوند و  اگر اين كيست پاره شود صد در صد باعث مرگ حيوان يا انسان خواهد شد و تنها راه درمان در انسان عمل جراحي است. اين انگل در داخل روده هاي سگ بالغ علائم پاتولوژيك ندارد اما ممكن است در اثر آلودگي گسترده ايجاد التهاباتي در ديواره روده نمايد

در سيتي اسكن و ام آر آي و يا سونوگرافي كيست بصورت فلس فلس است ودر داخل آنها اجرام شن مانندي را مي بينيم در مراحل تكاملي در اطراف كيست اصلي  كيستهاي دختر رشد مي كنند.

 روشهاي سرولوژيك در تشخيص كيست هيداتيد كمك زيادي مي كند بويژه روشي بنام WEINBERG REACTION    و در 50% موارد نتيجه دقيق نيست و تا وقتي كه كيست پاره نشود واكنش گلبولهاي سفيد از نوع ائوزينوفيل را نمي بينيم و ارزش تشخيصي زيادي ندارند داروي مورد استفاده در درمان بغير از عمل جراحي مترونيدازول و داروي آلبندازول است

و در مورد پيشگيري بهترين كار از بين بردن چرخه زندگي انگل است مثلا با مصرف داروي پرازي كوانتيل كه با نام تجاري درونسيت معروف است و يا اجازه ندادن به سگهاي   گله به خوردن لاشه حيوانات تلف شده  و درمان جديدي نيز در كشور استراليا مورد استفاده است بنام RECOMBINANT DNA  كه مقاومت ژنتيكي در گوسفندان ايجاد مي كنند

در گربه چنانچه به اين كرم مبتلا بشود علائم زير را خواهيم ديد:

تشنج كه ناشي از آزاد شدن توكسين از بدن كرم است....لاغري مفرط و گاهي توي هم رفتن روده ها و صرع