کلينيک دام کوچک

تغذيه - قسمت يکم

ديگه وقتش است كه وارد بحث يسيار مهمي بنام تغذيه بشيم. تغذيه اساس زندگي هر جانداري است و اگه تغذيه ما ناقص باشد هميشه مشتري بيمارستان و مطب پزشكان خواهيم بود. خيلي از بيماريها را وقتي ريشه يابي مي كنيم به كمبود و يا زيادي مصرف مواد غذايي و يا عدم تعادل در مصرف آنها مواجه مي شويم و به همين دليل است كه بايد با نگاهي موشكافانه و با ديدي باز به اين بحث نگاه كنيم.

سگ شما نيازهاي تغذيه اي خاصي دارد چرا كه براي رشد و داشتن يك سيستم ايمني متعادل بايد مواد غذايي كافي را دريافت دارند. تمامي فعل و انفعالات بدن در گرو عناصر اصلي و اوليه اي است كه از مواد غذايي بدست مي آيند از انتقال پيام عصبي گرفته كه با تغييرات شيميايي عناصر سديم و پتاسيم در جداره رشته هاي عصبي صورت مي گيرد تا توليد هورمونهاي تيروئيدي و يا توليد اسيد معده كه حتما بايد عنصر كلر را دريافت كند تا بتواند مواد غذايي را هضم كند. و يا ادامه فعاليت تمام اندامها كه نياز به اسيد هاي آمينه دارند. مواد غذايي از عناصري تشكيل شده اند كه شامل مواد فوق هستند:  آب- پروتئين كربوهيدرات مواد معدني- چربي ها -  و ويتامينها

وضعيت حيوان شما ميزان نياز به هريك از مواد غذايي و تعادل مصرف را مشخص مي كند مثلا آيا سگي فعال و پر تحرك است و يا سگي كم حوصله و گوشه گير است؟ سن حيوان چقدر است آيا  جوان است يا پير و طبيعتا حيوان جوان مصرف غذايش بيشتر است و يا اينكه آيا سگي كاري است كه  بايد بدنبال شكار بدود و يا بايد يك گله  گوسفند را هدايت كند و مدام در حال تحرك و دنبال گوسفندها است؟ و يا جزو سگهاي مسابقه اي است كه البته در كشور ما  نگهداري از اين نوع  سگها چندان متداول نيست و يا وضعيت بيماري سگ چگونه است؟ آيا به  بيماري سخت و حادي دچار است و يا درگير يك بيماري مزمن است؟ آيا حيوان آبستن است يا در حال شير دادن يه توله هايش است؟....

پس مي بينيد كه ميزان نيازهاي غذايي حيوانات در شرايط مختلف متفاوت است و اين نياز ها ارتباط مستقيمي با مواد اوليه موجود در غذاهاي مختلف دارند و تعادل بين اين مواد اهميت بسيار زيادي دارد و در طي مراحل هضم در دستگاه گوارشي است كه سلولهاي بدن توانايي دستيابي به اين مواد را  خواهند يافت كه در ادامه به شرح آنها خواهم پرداخت....

اولين ماده غذايي بسيار با اهميت آب است و در  تمام طول زندگي حيوان ارزش حياتي  خود را حفظ مي كند  سگ و يا هر موجودي مي تونه تا مدتي بي غذايي رو تحمل كنه ولي به محض اينكه با بي آبي رو به رو ميشه علائم خطر خودشون رو نشون ميدهند..چند سال پيش بود كه يكي از مراجعينم با من تماس گرفتند و گفتن كه سگشون خون ادرار مي كنه و دلايل خون ادراري خيلي زيادند ولي با نگاهي به وضعيت حيوان و دهيدراته و بي رمق بودنش و همچنين در طي دو روز گذشته بدليل  عدم حضور آن خانواده در محل ظرف آبش رو برگردانده بوده و به همين سرعت هم اثراتش رو نشون داد و با خوردن مجدد آب  مشكل خون ادراري برطرف شد و اكنون كه هشت سال از آن زمان مي گذره ديگه هيچوقت دچارخون ادراري نشد!!!!!

يك سگ بالغ بين 50 تا 60 درصد بدنش رو  آب شامل مي شود و در توله ها تا بيش از 80 درصد وزن بدن را آب  تشكيل داده است. و چون سگ نمي تونه به شما بگه كه كي تشنه اش مي شه و به همين دليل لازمه كه هميشه آب در اختيارش باشه هر چند در توله ها اين مسئله دردسر ميشه كه اونوقت همه جا ادرار خواهد كرد ولي با تمرين ميشه بر اين مشكل هم چيره بشيم . در ادامه بحثهايي كه در پيش داريم  به جرئيات ميزان نياز به آب خواهم پرداخت.

پروتئين ها:

نياز به اين ماده غذايي بدليل تجزيه شدن آن در طول فرايند هضم به مواد تشكيل دهنده اش اسيد هاي آمينه است .سگها در طي فعل و انفعالات بدنشون مي توانند تعدادي از اين اسيدهاي آمينه رو توليد كنند اما ده عدد از اين اسيدهاي آمينه ضروري هستند و بايد حتما در جيره غذايي حيوان موجود باشند تا حيوان بتواند سلامتي خودش رو حفظ كند و اين ده اسيد آمينه از انواع پروتئين هاي گياهي و حيواني بدست مي آيند. پروتئين هايي كه  از منابع حيواني مثل تخم مرغ -گوشت  و ماهي و مرغ بدست مي آيند.كيفيت بالايي دارند. و كامل هستند پروتئين هايي كه از محصولات كشاورزي و بويژه غلات بدست مي آيند كامل نيستند و تنها تعدادي از اسيد آمينه هاي ضروري را شامل مي شوند.  حالا ممكنه كه تصور كنيد كه بهتره فقط غذاهاي گوشتي و با منابع حيواني به سگ بدهيد ولي در واقع سگ به همون اسيد آيمنه هاي  ضروري كه در مواد گياهي وجود داره هم نياز داره و در طبيعت هم گاهي سگ علف مي خوره!!!!

عمل اين اسيد آمينه ها خيلي مهمه. و سعي مي كنم به ساده ترين شكلي براتون موضوع رو روشن كنم: مي دونيد كه بدن از سلولها تشكيل شده و اجزا سلول هم براي ساخته شدنشون به اسيد آمينه نياز دارند. و همينطور عناصر تشكيل دهند خون و عوامل انعقاد دهنده خون تصور كنيد كه اگه جايي زخم بشه و خون بند نياد چه اتفاقي مي افته؟ و همچنين عناصر و سلولهاي دفاعي بدن و گلبولهاي سفيد اگه توليد نشوند چي ميشه؟ و همه روندهاي حياتي بدن به پروتئين و اسيد آمينه ها تشكيل دهنده آن بستگي دارد.

سگهاي طبيعي با يك جيره عادي مي تونند احتياجات غذايي خودشون رو بدست بياورند .ولي مسئله مهم در نحوه تنظيم جيره غذايي حيواناتي مثل توله ها-  سگهاي آبستن و يا سگهاي شيروار است.و يا سگهاي پرتلاش و پركاري كه بايد مدام بدوند اين سگها به ميزان بيشتري پروتئين نياز دارند. سگهاي جوان بدليل شريط رشد به ميزان بيشتري پروتئين احتياج دارند ...

كربوهيدراتها

ما اونها رو تحت عنوان شكر  كه تركيبي ساده است و يا تركيبات پيچيده اي مثل نشاسته و فيبر مي شناسيم آنها تامين كننده انرژي بدن سگ هستند و همچنين حركت مواد غذايي  در روده ها و دستگاه گوارشي را تسهيل مي كنند

گاهي استفاده از فيبر در جيره غذايي براي تنظيم وزن سگهاي چاق است و سگ احساس سيري مي كند در حالي كه كالري ورودي به بدنش كاملا كنترل شده است. منبع مناسب كربوهيدرات در جيره هاي بالانس شده غذاي سگ معمولا شامل  ذرت سويا و گندم است كه اخيرا در اين جيره ها از برنج نيز استفاده مي شود.و مخصوصا در جيره غذايي سگهايي كه به ساير غلات حساسيت داشته باشند از برنج استفاده مي شود بد نيست در همينجا ذكر شود كه براي تفريق و تشخيص حساسيت سگ به مواد غذايي از برنج ساده و گوشت مرغ استفاده مي شود.

نياز سگ به كربوهيدراتها  محدود است و نبايد بيش از 50درصد از رژيم غذايي را شامل شوند. .

چربي ها

در غذاي ما معمولا درصد بالايي چربي وجود دارد و گاهي اين ميزان زياد چربي مي تواند در صورتي كه همان غذا براي سگ مورد استفاده قرار گيرد دردسر ساز شده و سگ شما بشدت افزايش وزن پيدا كند و در عين حال هم نمي توان از وجود چربي در غذاي  سگها صرفنظر كرد و بايد تعادل ميزان چربي با ساير عناصر غذايي رعايت شود. و در واقع چربي كافي باعث حفظ سلامتي و نشاط  حيوان خواهد گرديد و چربي ها نيز از عناصر تشكيل دهنده اي بنام اسيد چرب ساخته شده اند كه تعدادي از آنها براي بدن ضروري هستند و توسط خود بدن ساخته نمي شوند مثل اسيد لينولنيك و اسيد لينولئيك و اينها را بايد حتما از طريق غذا دريافت دارند و كمبود اين اسيدهاي چرب موجب خشكي پوست و ريزش مو خواهد شد .

در جيره غذايي سگهايي كه در مناطق سردسير زندگي مي كنند و وظيفه هايي مثل نگهباني از گله و يا كشيدن سورتمه را دارند ميزان بيشتري چربي منظور مي شود و  علي رغم مصرف  بالاي چربي  حيوان چاق نمي شود.

مواد معدني

عناصر معدني نيز از طريق مواد غذايي تامين مي شوند و بسياري از اعمال مهم بدن حيوان به وجود آنها وابسته اند.مثل انتقال پيامهاي عصبي .فعل و انفعالات شيميايي بدن  كه حضور منيزيم و روي  در پوست و يا فعاليتهاي قلب و كليه وابسته به پتاسيم است احتمالا متوجه شده ايد كه وقتي حيوان دچار استفراغ شديد مي شود از سرمي بنام رينگر استفاده مي كنيم و يكي از مواد معدني اي كه در اين سرم وجود دارد همين پتاسيم است كه همراه با استفراغ از بدن دفع مي شود و اگر به بدن نرسد حيوان تلف خواهد شد.

كلا سگ به ميزان خيلي زياد از اين مواد نيازي ندارد و تنها بايد به مقدار مورد نياز دريافت دارد  از مثالهاي ديگه مي تونيم به وجود آهن اشاره كنم كه كمبود آن در فرايند جذب اكسيژن توسط گلبولهاي قرمز تاثير  مي گذارد و حيوان بي رمق مي شود و علتش هم عدم دريافت اكسيژن توسط بافتها و سلولهاي بدن است  و يا ساير عناصر مثل كلسيم و فسفر مورد نياز بدن هستند و البته نسبت نياز به آنها بيشتر از عناصر ديگر است و دليليش هم روشنه چون بافتهاي استخواني قسمت مهمي از ساختمانشان از اين دو عنصر تشكيل شده است  و در صورت عدم دريافت ميزان كافي از اين عناصر سلامتي بدن به خطر مي افتد .و چنانچه سگ غذاي كاملي مصرف  كند ديگر نيازي به اضافه كردن مكملهاي اين عناصر در جيره غذايي احساس نمي شود و مصرف بدون حساب و كتاب اين مواد معدني بسيار خطرناك است بعنوان مثال مصرف شربت كلسيم و خارج از نياز حيوان عوارضي مثل از كار افتادن كليه ها و سنگهاي مثانه را در پي دارد.

ويتامين ها

همانطوري كه مواد معدني براي فعل و انفعالات بدن حياتي هستند به همين نسبت نيز بايد ويتامينها در جيره غذايي حيوان وجود داشته باشند و  متابوليسم بدن ارتباط تنگاتنگي با مصرف ويتامين ها دارد و تنها ويتامين C  است كه توسط بدن سگ توليد مي شود و ساير ويتامينها را بايد از غذا تامين شوند

ويتامين ها به دو گروه اصلي دسته بندي مي شوند:

ويتامينهاي محلول در آب و ويتامينها محلول در چربي ويتامينهاي گروه  B    كه غذا را تبديل به انرژي مي كنند در  آب محلول هستند و به همين صورت ويتامين C

معني و مفهوم محلول بودن در آب اين است كه آنها بايد بصورت روزانه تامين شوند.....و به راحتي توسط ادرار از بدن سگ دفع مي شوند.

ويتامينهاي محلول در چربي شامل  A- E- K- D  مي باشند و نسبت به ويتامينهاي محلول در آب پايداري بيشتري در بدن دارند و در عين حال كمبود آنها عوارض بسيار شديدي در بدن ايجاد مي نمايد .مخصوصا ويتامين آ اگر دچار كمبود شود حيوان بشدت عوارض را بروز مي دهد.

معمولا در يك غذاي متعادل نيازي به اضافه كردن ويتامين نيست  و در صورتي كه غذاي سفره به سگ مي دهيد و با مشورت با دكتر دامپزشك مي توان به غذايش ويتامين اضافه نمود  و بدليل محلول بودن ويتامينهاي گروه اخير در چربي احتمال ايجاد مسموميت نيز وجود دارد و بايد با احتياط استفاده شوند

نویسنده : دکتر فریبرز افروزی : ٢:۱٢ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۱٠ بهمن ۱۳۸٦
Comments نظرات () لینک دائم